De Europese AI-act is in 2026 volledig van kracht. Voor het eerst is er in Europa een uitgebreide wet die regels stelt aan kunstmatige intelligentie. Voor consumenten betekent dit meer transparantie en betere bescherming, maar het kan ook merkbaar zijn in de manier waarop je bekende apps en diensten gebruikt.
Waarom is er een AI-act?
Sinds de doorbraak van generatieve AI in 2023 is het aantal toepassingen explosief gegroeid. Van slimme assistenten tot beeldgeneratie en geautomatiseerde besluitvorming — AI raakt vrijwel elk aspect van ons leven. De Europese Unie wil voorkomen dat deze technologie ongecontroleerd wordt ingezet op manieren die mensen schaden.
Risiconiveaus
De wet deelt AI-toepassingen in vier risicocategorieën. Onaanvaardbaar risico (zoals social scoring door overheden) is volledig verboden. Hoog risico (bijvoorbeeld AI bij sollicitaties of kredietbeoordelingen) moet voldoen aan strenge eisen rond transparantie en menselijke controle. Beperkt risico (zoals chatbots) moet duidelijk maken dat je met AI praat. Minimaal risico is grotendeels vrij.
Wat merk je in de praktijk?
Op steeds meer platforms zie je vanaf 2026 disclaimers verschijnen wanneer AI is gebruikt. Een door AI gegenereerde foto moet als zodanig worden gelabeld. Spreek je met een chatbot, dan moet die zich als zodanig identificeren. Bij beslissingen die je leven raken — een afgewezen lening, een afgewezen sollicitatie — heb je het recht op uitleg en op menselijke beoordeling.
Bescherming voor minderjarigen
Er gelden extra regels voor AI-toepassingen die zich op kinderen richten of die kinderen kunnen beïnvloeden. Manipulatieve technieken die misbruik maken van leeftijd, kwetsbaarheid of psychische gesteldheid zijn verboden.
Wat moeten bedrijven doen?
Bedrijven die AI inzetten in hun producten moeten kunnen aantonen dat hun systemen voldoen aan de eisen. Voor hoogrisicotoepassingen geldt een conformiteitsbeoordeling, vergelijkbaar met de CE-markering bij elektronica. Boetes bij overtreding kunnen oplopen tot 35 miljoen euro of zeven procent van de wereldwijde jaaromzet.
Wat als je rechten worden geschonden?
Heb je het idee dat een AI-systeem oneerlijk over je heeft beslist? Dan kun je terecht bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en bij de nieuwe nationale AI-toezichthouder. Beide instanties krijgen extra mandaat om klachten te onderzoeken en op te treden tegen overtredingen.
Lopende discussie
De AI-act is geprezen als s werelds eerste samenhangende AI-wet, maar er is ook kritiek. Sommige experts vrezen dat de regels innovatie afremmen of dat handhaving in de praktijk lastig wordt. Tegelijk hopen anderen dat de wet een wereldwijd voorbeeld wordt, zoals eerder gebeurde met de AVG. Voor consumenten geldt: je hebt vanaf nu meer rechten en meer inzicht. Maak er gebruik van.
